افغانستان از لحاظ جغرافيايي دارای موقعيت استراتژيک بوده و در قلب آسيا قرار دارد. اين کشور مانند يک چهار راه است، که چهار ضلع آسيا را بهم وصل مي کند.  در اطراف آن کشورهای مهم و قدرتمندی چون چين، هند، پاکستان، ايران، کشورهای اسيای مرکزی که دارای ذخاير و منابع نفت، گاز، معادن زياد هستند قرار دارند. کمي دور تر از آن روسيه و کشورهای عربي خليج فارس و ترکيه مي باشند که بنحوی از انحا در مسايل افغانستان دست داشته اند. 

افغانستان از لحاظ معادن و ذخائر نفت و گاز بسيار غني و  دست ناخورده است. از لحاظ ترکيب قومي ساکنان آن بسيار متنوع هستند. 

قريب به سه دهه است، که در آن کشور جنگ ها بدون وقفه ادامه داشته اند. اين سئوال پيش مي آيد، که چرا اين جنگها خاتمه نمي يابند؟ تقريبا" هر جنگي يک دهه را سپری مي کند و بعد بجای اينکه خاتمه يابد، برعکس شکل و ماهيت خود را تغيير داده و با يک نوع و آهنگ ديگر بشدت بيشتر از پيش ادامه مي يابند. چنگهای هر دهه نسبت به جنگهای دهه های گذشته به مراتب خشن تر و غير انساني تر بوده اند.  معلوم نيست که اهداف اصلي اين جنگها چيست؟ شعارها و عملکردها کاملا" باهم متفاوتند. کساني مثلا" شعار اسلام را سر مي دهند و مردم مسلمان و مظلوم را به خاک و خون مي کشند و آواره و بيخانه مي کنند، چطور مي توانند به اسلام و مسلمانان خدمت کنند؟ معلوم نيست که چه کساني، گروههايي و يا کشورهايي از دوام جنگها سود مي برند و منافع هرکدام آنها چه اندازه است؟

صد البته قربانيان اصلي اين جنگها مردم غير نظامي و بيگناه بوده اند. اقشار ضعيف جامعه مانند اطفال، زنان و اقليت های قومي و مذهبي بيشتر از همه صدمه و زيان مي بينند. پاسخ به اين سئوالها بسيار دشوار است. هر چه انسان به اوضاع افغانستان عميق تر فکر مي کند به همان اندازه پي مي برد، که دست های پيدا و پنهان زياد در مسايل افغانستان دخيل اند و مسايل اين کشور بسيار پيچيده و گسترده اند.  

از نظر من، مشکلات افغانستان بطور کل در سه دايره شکل مي گيرند، که عبارتند از مشکلات و عوامل داخلي و دوم مسايل و نزاعهای منطقه ای و سوم مسايل بين المللي. اين سه عامل اساسي مشکلات افغانستان بوده و به اين دليل حل مسايل افغانستان بسيار پيچيده و دشوار بوده است. دليلي که بحران افغانستان تا هنوز حل نشده است نيز پيچيدگي و گستردگي آن بوده است، که تنها به داخل افغانستان محدود نمي شود، اما مشکلات داخل افغانستان زمينه ساز مداخلات بيروني و پيچيدگي مسايل شده است. در داخل افغانستان فقر و جهل دو عامل اساسي مشکلات جامعه بوده اند، که اين دو عامل صدها مشکل ديگر را چون بي عدالتيهای اجتماعي، تبعيضات، بنيادگرای افراطي، فساد اداری و ...، بوجود آورده اند. دايره دوم يعني مسايل منطقه اي باعث شده اند، که نزاعهای کشورهای منطقه در داخل افغانستان دوام کنند و مردم و جامعۀ افغانستان قرباني مشکلات کشورهای منطقه شوند. عامل سوم يعني مسايل جهاني بوده است. مشکلات چون تروريزم و افراط گرايي، مواد مخدر، قاچاق انسان، قاچاق اسلحه، مسايل بين المللي اقتصادی و ديگر مسايل سبب دوام بحران و مشکلات در افغانستان شده اند. 

حامد شفايي